नविन नरसिंह नेपाली /राजविराज,१८ पुस । नेपालको राजनीतिमा सधैँ ‘हटस्पट’ को रूपमा रहने सप्तरी जिल्लाको प्रतिनिधि सभा निर्वाचन क्षेत्र नं. २ मा आगामी निर्वाचनको जोडघटाउ तीव्र बनेको छ।
राजविराज नगरपालिका सहित छिन्नमस्ता, महादेवा र तिलाठी कोइलाडी गाउँपालिका समेटिएको यस क्षेत्रमा यसपटक १ लाख ५ हजार ९ सय २२ मतदाताले आफ्नो मताधिकार प्रयोग गर्दैछन्।
मधेश आन्दोलनका शीर्ष नेता उपेन्द्र यादव, जनमत पार्टीका अध्यक्ष डा. सीके राउत, र राष्ट्रिय मुक्ति पार्टीका राजेन्द्र महतो जस्ता ‘हेभीवेट’ नेताहरूको सम्भावित भिडन्तले यस क्षेत्रलाई देशकै सबैभन्दा रोचक चुनावी मैदान बनाएको छ।
हामीले निर्वाचन क्षेत्र २ लाई तथ्यांकको आधारमा पाँच भागमा विश्लेषण गरेका छौं ।
१.भौगोलिक बनावट र पालिकाहरू
सप्तरी क्षेत्र नं. २ अन्तर्गतका स्थानीय तहहरू :
-
राजविराज नगरपालिका
-
छिन्नमस्ता गाउँपालिका
-
महादेवा गाउँपालिका
-
तिलाठी कोइलाडी गाउँपालिका
यी चारवटा पालिकाहरूमध्ये राजविराज नगरपालिकाको मत निर्णायक मानिन्छ भने छिन्नमस्ता र महादेवामा ग्रामीण र जातीय मतको ठूलो प्रभाव छ।
२. मतदाताको संख्या-
पछिल्लो २०७९ को निर्वाचनमा यस क्षेत्रमा करिब ९५,३९४ मतदाता रहेका थिए। हाल निर्वाचन आयोगको अद्यावधिक विवरण (२०८२) अनुसार यो संख्या बढेर १ लाख ५ हजार ९ सय २२ पुगेको छ ।
राजविराज नगरपालिका- कुल ४५ हजार २ सय ४४ मतदाता रहेको छ । जसमा पुरुष २३ हजार ९ सय ७७ र २१ हजार २ सय ६५ महिला मतदाताको संख्या छ ।
छिन्नमस्ता गाउँपालिका- कुल १९ हजार ८ सय २२ मतदाता रहेको छ । जसमा पुरुष १० हजार ६सय ९१ र ९ हजार १ सय ३१ महिला मतदाताको संख्या छ ।
महादेवा गाउँपालिका- कुल १८ हजार ९ सय ६८ मतदाता रहेको छ । जसमा पुरुष १० हजार २३ र ८ हजार ९ सय ४५ महिला मतदाताको संख्या छ ।
तिलाठी कोइलाडी गाउँपालिका- कुल २१ हजार ८ सय ८८ मतदाता रहेको छ । जसमा पुरुष ११ हजार ७ सय ०९ र १० हजार १ सय ७९ महिला मतदाताको संख्या छ ।
३. जातीय समीकरण र मतदाताको विवरण (अनुमानित)
सप्तरी २ मा जातीय मत नै जीत र हारको मुख्य आधार बन्दै आएको छ। यहाँको जातीय बनावटलाई मोटामोटी यसरी विश्लेषण गर्न सकिन्छ:
| जाति/समुदाय | अनुमानित मतदाता प्रतिशत | मुख्य प्रभाव क्षेत्र |
| यादव | २२,००० – २४,००० (२३%) | सबै पालिका, विशेषगरी ग्रामीण क्षेत्र |
| मुस्लिम | १०,००० – ११,००० (११%) | राजविराज र केही ग्रामीण वडा |
| पचपनिया (पिछडा वर्ग) | २६,००० – २८,००० (२८%) | महादेवा र छिन्नमस्ता |
| सदा/दलित/खत्वे | १५,००० – १७,००० (१६%) | सबै पालिकाहरूमा छरिएका |
| वैश्य/कायस्थ/अन्य | बाँकी | राजविराज बजार क्षेत्र |
४. उम्मेदवारहरूको अवस्था र शक्ति विश्लेषण
-
डा. सिके राउत (जनमत पार्टी): वर्तमान सांसद रहेका राउतलाई पछिल्लो पटक ‘पचपनिया’ र युवा मतदाताले ठूलो साथ दिएका थिए। उनले “स्वच्छ छवि” र “नयाँ विकल्प” को नारा दिएर स्थापित शक्तिलाई चुनौती दिइरहेका छन्।
-
उपेन्द्र यादव (जसपा नेपाल): मधेश आन्दोलनका प्रणेता यादवलाई आफ्नो गुमेको विरासत फर्काउनु पर्ने दबाब छ। उनलाई परम्परागत ‘यादव’ मत र केही ‘मुस्लिम’ मतको भर छ।
-
राजेन्द्र महतो (राष्ट्रिय मुक्ति पार्टी): महतोको आगमनले ‘बहुजातीय राष्ट्रवाद’ को मुद्दालाई प्राथमिकता दिएको छ। उनले वैश्य र केही पिछडा वर्गको मत काट्ने सम्भावना छ।
-
सतिश कुमार सिंह (जनमत/प्रदेश सरकार): मधेश प्रदेशका पूर्व मुख्यमन्त्री सिंहको यस क्षेत्रमा आफ्नै व्यक्तिगत प्रभाव छ। यदि उनले उम्मेदवारी दिएमा जनमत पार्टीभित्रै वा बाहिर समीकरण फेरिन सक्छ।
-
उमेश यादव र ध्रुव कुमार मण्डल (नेकपा): वामपन्थी मत र खासगरी दलित तथा पिछडा वर्गमा उनीहरूको संगठन छ। तर, मधेशी दलहरूको लहरमा उनीहरूलाई ‘कोर’ मत जोगाउन चुनौतीपूर्ण छ।
५. जितको सम्भावित समीकरण: कसले कसलाई सहयोग गर्दा के हुन्छ?
यस क्षेत्रको नतिजा कुन जातले कसलाई समर्थन गर्छ भन्ने कुरामा निर्भर गर्दछ:
यादव मतको विभाजन: यदि उपेन्द्र यादव, उमेश यादव र अन्य यादव उम्मेदवारबीच यो मत विभाजित भयो भने, त्यसको प्रत्यक्ष फाइदा डा. सिके राउतलाई पुग्नेछ।
पचपनिया र दलित मतको भूमिका: यो क्षेत्रमा सबैभन्दा ठूलो संख्यामा रहेका पचपनिया (साह, सुडी, तेली आदि) र दलित मत जसले आफ्नो पक्षमा पार्न सक्छ, उसैको जित निश्चित जस्तै हुन्छ। २०७९ मा यो मत डा. राउततर्फ ढल्किएको थियो।
राजेन्द्र महतोको प्रभाव: यदि राजेन्द्र महतोले व्यावसायिक र वैश्य समुदायको ठूलो हिस्सा तान्न सफल भएमा, यसले उपेन्द्र यादव र सिके राउत दुवैको गणित विगार्न सक्छ।
गठबन्धनको सम्भावना: यदि नेपाली कांग्रेस र एमालेले आफ्ना उम्मेदवार नउठाई कुनै एक मधेशी नेतालाई समर्थन गरेमा, समीकरण पूर्ण रूपमा बदलिनेछ।
यस क्षेत्रमा जितका लागि मुख्य दुईवटा सूत्रहरू निर्णायक हुनेछन्:
१. पचपनिया र दलित मतको ध्रुवीकरण: यदि डा. सीके राउतले २०७९ को जस्तै यो मतलाई एकढिक्का राख्न सके भने उनको जित सहज हुनेछ। तर, ध्रुव मण्डल र राजेन्द्र महतोले यो मतमा ५-१० प्रतिशत मात्रै क्षति पुऱ्याए भने नतिजा उपेन्द्र यादवको पोल्टामा जान सक्छ। २. यादव मतको विभाजन: यदि उपेन्द्र यादव र उमेश यादवबीच यादव मत ३०-७० को अनुपातमा विभाजित भयो भने, यसको सिधा फाइदा गैर-यादव उम्मेदवारलाई पुग्नेछ।
सप्तरी २ मा अहिलेको अवस्था हेर्दा डा. सिके राउत र उपेन्द्र यादवबीच नै मुख्य प्रतिस्पर्धा देखिन्छ। तर, राजेन्द्र महतोको प्रवेश र सतिश कुमार सिंह जस्ता स्थानीय प्रभाव भएका नेताहरूको सक्रियताले चुनावलाई त्रिकोणात्मक वा बहुकोणात्मक बनाउने निश्चित छ। ‘पचपनिया’ मतको लहर जसको पक्षमा जान्छ, उसैले आगामी निर्वाचनमा सप्तरी-२ बाट विजयको झण्डा गाड्ने निश्चित छ।
प्रतिक्रिया!!
सम्बन्धित खबर
